logo

Kwas foliowy


Kwas foliowy, znany także pod nazwami: folacyna, kwas listny, witamina B9 czy witamina B11, jest organicznym związkiem chemicznym, należącym do grupy witamin B. Czysty kwas foliowy występuje jedynie w formie syntetycznej. W pożywieniu natomiast występuje w postaci folianów, dlatego nazwa ta właściwa jest dla całej grupy związków. 
Głównymi źródłami kwasu foliowego są głównie produkty roślinne m.in.: szpinak, brokuły, brukselka, zielony groszek, bób, kalafior, kiełki zbóż oraz wyciąg z drożdży. W produktach zwierzęcych występuje w niewielkich ilościach. Foliany są bardzo podatne na sposób przetworzenia produktów spożywczych, np. straty folianów w czasie wypieku chleba wynoszą ok. 20-30% w zależności od czasu i temperatury. (1,6)

Działanie kwasu foliowego
Kwas foliowy jest witaminą o szczególnym znaczeniu dla prawidłowego funkcjonowania komórek organizmu, zwłaszcza układu nerwowego oraz krwiotwórczego. Niedobór kwasu foliowego może prowadzić do m.in. zaburzeń cewy nerwowej, nasilenia procesów miażdżycowych oraz zmian w ośrodkowym układzie nerwowym. Na upośledzenie wchłaniania kwasu foliowego mają wpływ m.in. używki (alkohol, tytoń), schorzenia wątroby, stany zapalne żołądka i jelit oraz stosowanie niektórych leków np. przeciwzapalnych. (6) 

Kwas foliowy wpływa na prawidłowy metabolizm aminokwasów i kwasów nukleinowych. Szczególną rolę w tych procesach odgrywa jego najbardziej biologicznie aktywna forma - tetrahydrofolian. Tetrahydrofolian przenosi jednowęglowe grupy (np. metylowe, formylowe) oraz bierze udział w syntezie puryn i powstawaniu deoksytymidylanu, wykorzystywanych do syntezy kwasów nukleinowych. (6) 

Dzięki temu, że kwas foliowy wpływa na regulację wzrostu komórek oraz prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego jest szczególnie istotny dla kobiet w ciąży. Przyczynia się bowiem do zmniejszenia ryzyka wystąpienia wrodzonych wad cewy nerwowej.
Cewa nerwowa to zalążek układu nerwowego, który przekształca się w rdzeń kręgowy oraz mózg. Jeżeli dojdzie do zakłócenia procesu jej "zamykania" wówczas do mózgu i rdzenia dostanie się płyn owodniowy, a rozwój tych narządów zostanie zatrzymany. W konsekwencji u płodu mogą wystąpić przepukliny mózgowo-rdzeniowe, bezmózgowie oraz rozszczep kręgosłupa. (4,5,7)
Dlatego też ważne jest, by kobiety planujące dzieci oraz będące w ciąży nie tylko zdrowo się odżywiały i dbały o siebie, ale również jak najwcześniej zaczęły przyjmować kwas foliowy. Jest to szczególnie istotne w pierwszych tygodniach po zapłodnieniu, gdy powstaje cewa nerwowa. 

Kwas foliowy przyczynia się również do prawidłowego metabolizmu homocysteiny. Homocysteina (Hcy) to aminokwas egzogenny, powstający w przemianach metioniny. Stanowi źródło grup metylowych, dlatego jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Podwyższone stężenie homocysteiny we krwi (nazywane hiperhomocysteinemią) jest uznawane za jeden z czynników zwiększających ryzyko wystąpienia wielu zaburzeń organizmu, m.in. sercowo-naczyniowych (zmiany miażdżycowe i niedokrwienie mięśnia sercowego) i ze strony układu nerwowego (schorzenia neurodegeneracyjne). (10) 

L-metylofolian wapnia jako aktywna, wysoko przyswajalna forma kwasu foliowego oraz mutacja MTHFR
L-metylofolian wapnia to wysoko przyswajalna, biologicznie aktywna forma folianów, gotowa do bezpośredniego jej wykorzystania przez ludzki organizm. (1) 
Syntetyczny kwas foliowy oraz foliany zawarte w żywności, by mogły być wykorzystane po spożyciu przez organizm, muszą zostać przekształcone właśnie w aktywny L-metylofolian. Przekształcenie to odbywa się na drodze wielu procesów enzymatycznych, przy czym finalny etap wiąże się z udziałem enzymu reduktazy (MTHFR). Enzym ten jest enzymem krytycznym dla niemal wszystkich procesów biologicznych obejmujących metabolizm folianu i metioniny. (1) Około 40-60% populacji nie metabolizuje kwasu foliowego w prawidłowy sposób, ze względu na mutacje w obrębie enzymu reduktazy (MTHFR). Dlatego też, pomimo suplementacji kwasem foliowym, profilaktyka zapobiegania np. wad rozwojowych ośrodkowego układu nerwowego płodu u kobiet w ciąży może okazać się nieskuteczna. (2) Bazując na powyższych faktach warto rozważyć suplementację wysoce biodostępną formą L-metylofolianu wapnia, by zapobiec niedoborom folianów w krwi. (2) 

Kwas foliowy:
- przyczynia się do zmniejszenia ryzyka wystąpienia wad cewy nerwowej, jest więc istotny dla kobiet planujących powiększenie rodziny oraz będących w ciąży (4,5,7) 
- wpływa na prawidłowy metabolizm aminokwasów i kwasów nukleinowych (3,6)
- pomaga w prawidłowej produkcji krwi oraz funkcjonowaniu układu odpornościowego 
- przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia oraz prawidłowego metabolizmu homocysteiny 

Źródła:
1. Gawęcki J., Hryniewiecki L. red.: Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu. PWN, 2008
2. Gawęcki J. red.: Witaminy. Wydawnictwo AR w Poznaniu, 2002
3. Neumeister B., Besenthal I., Bohm B. O. red. wyd. II polskiego: Pietruczuk M., Bartoszko – Tyczkowska A. Diagnostyka laboratoryjna. Edra Urban & Partner, 2013
4. Kapka-Skrzypczak L., Niedźwiecka J., Skrzypczak M., Diatczyk J, Wojtyła A. Kwas foliowy – skutki niedoboru i zasadność suplementacji. Med Og Nauk Zdr. 2012; 18(1): 65-69
5. Dylewska – Grzelakowska J. : Kosmetyka stosowana. WSIP, 2009
6. Czeczot H. Kwas foliowy w fizjologii i patologii. Postępy Hig Med Dosw. 2008; 62: 405-419
7. Kapka-Skrzypczak L., Niedźwiecka J., Skrzypczak M., Diatczyk J, Wojtyła A. Dieta ciężarnej a ryzyko wad wrodzonych dziecka. Med Og Nauk Zdr. 2011, Tom 17, Nr 4, 218-223
8. Greenberg J.A., Bell S.J., Guan Y., Yu Y. Folic Acid Supplementation and Pregnancy: More Than Just Neural Tube Defect Prevention. Rev Obstet Gynecol. 2011 Summer; 4(2): 52–59
9. Greenberg J.A., Bell S.J. Multivitamin Supplementation During Pregnancy: Emphasis on Folic Acid and L-Methylfolate. Rev Obstet Gynecol. 2011; 4(3/4): 126-127
10. https://www.formeds.com.pl/faq/111/Witaminy-z-grupy-b--wplyw-na-poziom-homocysteiny

-----------------------

Niniejszy materiał nie stanowi zaleceń dietetycznych lub lekarskich. Przed rozpoczęciem suplementacji diety zaleca się kontakt z lekarzem, farmaceutą lub dietetykiem. Przyjmowanie suplementów diety nie powinno zastępować zdrowego trybu życia oraz zróżnicowanej diety. Suplementy diety mają na celu uzupełnienie ewentualnych niedoborów w diecie, nie są produktami leczniczymi. Nie należy stosować produktów w przypadku uczulenia na którykolwiek ze składników. Nie należy stosować produktów w przypadku przyjmowania środków leczniczych. Jednoczesne ich przyjmowanie należy poprzedzić konsultacją z lekarzem lub farmaceutą. W przypadku wystąpienia działań niepożądanych należy natychmiast zrezygnować z zażywania produktu. Produkty nie mogą być stosowane przez kobiety w ciąży, matki karmiące i dzieci bez konsultacji lekarskiej. 

Informacje na temat substancji zawarte w Kompendium Wiedzy zostały przygotowane na zlecenie firmy ForMeds. ForMeds jest producentem suplementów diety, które mogą zawierać opisane substancje. Wybór prezentowanych składników jest wyborem subiektywnie przygotowanym przez ForMeds, mającym na celu m.in. wyjaśnienie czym są lub przybliżenie ich funkcji. Materiał został przygotowany zgodnie z najlepszą wiedzą, należytą starannością na podstawie źródeł naukowych. Jeśli nie znaleźli Państwo poszukiwanych informacji na temat innych substancji, prosimy o kontakt i przekazanie sugestii, które pozwolą wzbogacić niniejszy materiał. 

Opracowanie jest własnością firmy ForMeds. Kopiowanie lub rozpowszechnianie jest możliwe wyłącznie po otrzymaniu pisemnej zgody firmy ForMeds.